Landnámið í ljósi 600 km af forngörðum

Við vekjum athygli á fyrirlestri Árna Einarssonar, í Verinu föstudagsmorguninn 11. nóvember. 

Kortlagningu fornaldargarða í Þingeyjarsýslum er nú um það bil að ljúka og hafa  ríflega 600 km garða fundist, langflestir byggðir úr torfi. Garðlögin eru frá Þjóðveldisöld, um 940-1100. Þau gefa fágæta mynd af byggðarmynstrinu í lok Landnámsaldar og á Söguöld. Í Suður-Þingeyjarsýslu var garðakerfið samhangandi allt frá Mývatni og út á Tjörnes, girti byggðina af og hólfaði hana niður. Niðurstöður benda til þess að útbreiðsla og þéttleiki byggðarinnar hafi verið mun meiri en síðar varð og að landamerki hafi breyst mikið.  Garðarnir voru girðingar til að hefta för búfjár. Engar heildstæðar kenningar eru til um forn girðingamynstur og er túlkun garðakerfisins því vandkvæðum bundin. Talsvert gagn má þó hafa af kenningum vistfræðinnar um helgun landsvæða, því að girðingar hafa tilhneigingu til að fylgja landamerkjum. Landamerkjum verður best lýst með stoð í vistfræðirannsóknum á landnámi þar sem samkeppni ríkir um jarðnæði og landnemar leitast við að eyða sem minnstum tíma í að verjast ágangi. Byggðamynstur sem skapast við slíkar aðstæður er bæði fyrirsjáanlegt og reglulegt og fer mest eftir landslagi. Auk merkjagarða voru garðar hlaðnir til að hólfa niður bústofna og vernda slægjulönd. Við kynnumst landnámi vélmenna í óbyggðu landi og lítum á frásögn Landnámuhöfunda af stofnun býla á Íslandi. 

Árni Einarsson er dýravistfræðingur, forstöðumaður Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn og gestaprófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild HÍ. Hann lauk doktorsprófi frá Aberdeenháskóla, Skotlandi 1975, sem byggðist á rannsóknum á árlegu landnámi fugla á varpstöðvum.  Árni hefur unnið að ýmsum rannsóknum á vistfræði Mývatns. Einnig hefur hann stundað rannsóknir á sviði fornvistfræði og tengdum greinum, m.a. á fornaldargarðlögum og öðrum minjum í Þingeyjarsýslum og túlkun fornrita.

Fyrirlesturinn verður fluttur á ensku. Allir hjartanlega velkomnir. Kaffi og kökur  að fyrirlestri loknum.

Myndin er fengin á vef Náttúrurannsóknastofunnar.

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is