Ný doktorsrannsókn á burðargetu íslenska hestsins

Þann 10.apríl síðastliðinn varði Denise Söderroos doktorsritgerð sína sem fjallar um áhrif af þyngd knapa á líkamlegt álag íslenska hestsins þar sem áherslan var á að skoða áhrif líkamsbyggingar og þjálfunar á burðargetuna.

Heiti verkefnisins á ensku er: Physiological responses to weight carrying in horses, -with emphasis on conformation and training of Icelandic horses.

Doktorsverkefni Denise var sameiginlegt verkefni Háskólans á Hólum og Sænska Landbúnaðarháskólans (SLU) í Uppsölum í Svíþjóð. Aðaleiðbeinandi Denise var Prófessor Anna Jansson SLU, meðleiðbeinendur voru Prófessor Marie Rhodin SLU, Prófessor Sveinn Ragnarsson og Dósent Guðrún J. Stefánsdóttir bæði við Háskólann á Hólum.

Stór hluti rannsóknanna í verkefni Denise var unninn við Háskólann á Hólum haustin 2021 og 2022, en gögnum var einnig safnað hjá hestaleigum og hestaferðafyrirtækjum á Íslandi og í Svíþjóð, á kynbótasýningum í Svíþjóð og að lokum var gerð rannsókn um áhrif þjálfunar á burðargetu hesta við Íslandshestaskólann í Wången í Svíþjóð.

Hér fyrir neðan er útdráttur úr helstu niðurstöðum doktorsverkefnis Denise en finna má doktorsverkefnið í heild hér - Doktorsverkefni

Það hversu þungur knapi á hesti má vera? er algengt umræðuefni, og dæmi eru um að reiðskólar og hestaferðafyrirtæki hafi sett viðmiðanir um hámarksþyngd knapa. Á sama tíma er vísindaleg þekking á því hvaða þættir hafa áhrif á það hversu mikinn þunga hestur getur borið takmörkuð. Fyrri rannsóknir sýna að aukin þyngd knapa getur leitt til hærri lífeðlisfræðilegrar svörunar (t.d. hærri hjartsláttar, hærri mjólkursýru) hjá hestum, haft áhrif á hreyfingar þeirra, og hugsanlega heilsufar og hegðun. Þetta getur skipt sérstöku máli fyrir Íslenska hestinn sem er frekar smátt reiðhestakyn (um 140 cm á herðakamb).

Í nýlega birtri doktorsritgerð voru eigendur íslenskra hesta sem notaðir voru í hestaleigu- og hestaferðafyrirtækjum beðnir um að gefa huglægt mat á hversu vel hestarnir nýttust í þeirra starfsemi. Við huglægt mat eigendanna á hestunum kom í ljós að hestar sem voru hærri á herðakamb, bak og lend (stærri hestar) voru metnir hafa meiri burðargetu en minni hestar. Í rannsókninni var jafnframt líkamsbygging íslenskra hesta sem notaðir voru í hestaleigu- og hestaferðafyrirtækjum borin saman við líkamsbyggingu hrossa sem voru sýnd í kynbótadómi. Hrossin sem komu fram á kynbótasýningu voru framhærri (e. uphill), höfðu beinni baklínu og voru grennri (höfðu lægra holdastig) en hestarnir í hestaleigum og hestaferðafyrirtækjum.

Til að rannsaka á hlutlægari hátt tengslin á milli líkamsbyggingar og burðargetu hesta var gert stigvaxandi burðargetupróf á tölti í fjórum þrepum þar sem íslenskir ferðahestar báru 20%, 25% 30% og 35% af sinni eigin líkamsþyngd. Breiðara brjóst, meiri framhæð (e. uphill), bein baklína og minna ummál um hækil sýndu jákvætt samband við aukna burðargetu. Hins vegar var ekki samband á milli breiddar baksins og burðargetu í þessari rannsókn en mikill einstaklingsmunur var á burðargetu hesta, sem höfðu svipaðan bakgrunn í þjálfun.

Mikilvægi þjálfunar hesta fyrir burðargetu var einnig rannsakað. Eftir 7 vikna þjálfunartímabil sýndu hestar sem voru þjálfaðir undir knapa vísbendingar um meiri burðargetu en þeir sem voru þjálfaðir án knapa sýndu gagnstæða svörun (vísbendingu um minni burðargetu). Þetta bendir til þess að þjálfun undir knapa sé gagnleg fyrir burðargetu hesta.

Í doktorsritgerðinni var einnig rannsakað hvort hægt væri að meta burðargetu hests með stöðluðu vinnuprófi á brokki á hlaupabretti án knapa eða þunga. Niðurstöðurnar sýndu að slíkt próf hentar líklega ekki í þessu skyni.

Að lokum má segja að bæði líkamsbygging og þjálfun virðast hafa áhrif á burðargetu hesta og þessi þekking getur þjónað sem ákveðin leiðbeining fyrir til dæmis reiðskóla og hestaferðafyrirtæki.